Vorige week volgde ik een uitstekende masterclass over het probleem met dilemmadenken, gegeven door dr. Fons Trompenaars, de expert bij uitstek op dit gebied.
De meeste mensen zien een dilemma als een moeilijke keuze tussen twee opties of alternatieven. Dat kunnen twee wenselijke opties zijn, maar het wordt nog moeilijker als u moet kiezen tussen twee onwenselijke of ongunstige alternatieven.
Er bestaan veel soorten dilemma’s, zoals:
-
morele of ethische dilemma’s,
-
sociale dilemma’s,
-
het prisoner’s dilemma (een bekend voorbeeld),
-
Sophie’s choice (nog een bekend voorbeeld),
en meer.
Het probleem met een dilemma is dat mensen denken dat ze moeten kiezen tussen de twee alternatieven. Als ze voor B gaan, is A geen optie meer. Met andere woorden: 100% B betekent 0% A. Of omgekeerd. Het is zwart of wit.
In het bedrijfsleven is dat niet anders. Professionals worden vaak geconfronteerd met zakelijke dilemma’s. Belangrijke vragen worden zo voorgesteld dat de beslisser gedwongen wordt om ofwel links, ofwel rechts te kiezen.
Een professional kan voor allerlei dilemma’s komen te staan. De meeste zijn zuiver zakelijke dilemma’s, maar sommige hebben ook een ethische kant.
Volgens dr. Albert Jan Stam kan een dilemma voortkomen uit conflicten tussen waarden in vier verschillende dimensies:
-
publieke waarden (zoals duurzaamheid)
-
persoonlijke waarden (bijvoorbeeld gezondheid)
-
professionele waarden (bijvoorbeeld klantgerichtheid)
-
organisatiewaarden (zoals ondernemerschap)
Een dilemma kan dus ontstaan bij het afwegen van tegenstrijdige waarden. Neem ik het openbaar vervoer om de publieke waarde duurzaamheid te steunen, of neem ik mijn eigen wagen vanwege de persoonlijke waarde gemak?
De gedachte dat u een keuze moet maken, is echter verkeerd. Fons Trompenaars stelt dat het beter is om uit te zoeken hoe de ene optie (of het ene alternatief) de andere kan ondersteunen.
Hij gaat zelfs verder: volgens hem is bijvoorbeeld centralisatie een voorwaarde voor decentralisatie. Decentralisatie kan onmogelijk slagen zonder de steun van centralisatie.
Een voorbeeld uit market intelligence: zorg voor een sterk centraal team dat decentrale bijdragen stimuleert. Die input kan dienen voor cocreatie op centraal niveau, en dat ondersteunt weer een decentrale intelligence-community die bijdraagt aan centrale besluitvorming.
Zoals u ziet, is het niet centraal of decentraal. Het gaat om de juiste acties aan beide kanten. Dat is een vorm van verzoening. Niet als compromis, maar eerder als een wederzijds begrip van ondersteuning.
Dit patroon lijkt op schaatsen. Het ene been duwt de schaats naar links, en dat helpt de schaatser naar rechts. Aan de rechterkant leidt de afzet tot een beweging naar links. Het resultaat is dat de schaatser vooruitgaat.
Vraag uzelf dus af: Wat kunt u aan de linkerkant doen dat de rechterkant helpt?
Hetzelfde geldt in de Formule 1. Is het snelheid of veiligheid? Nee, het antwoord is de verzoening van snelheid en veiligheid. En dat is aerodynamica.
Denk niet in polariteiten, het ene of het andere, maar zoek naar combinaties en combineer waarden die makkelijk te verzoenen zijn.
Met andere woorden: probeer twee tegengestelde logica’s om te zetten in één nieuwe logica.
Een actueel voorbeeld is de huidige, moeilijke pandemie. Het verkeerde dilemmadenken is gezondheid tegenover economie. Veel wetenschappers en politici bespreken de vraag: moeten we focussen op gezondheid (met negatieve gevolgen voor de economie) of moet de focus op de economie liggen (met negatieve gevolgen voor de volksgezondheid)? De vraag die het juiste dilemmadenken op gang brengt, is: Wat kunnen we aan de economische kant doen om de gezondheid te steunen, en omgekeerd?
Wie zo denkt, komt tot goede oplossingen. (En dan houden we nog geen rekening met een derde dimensie, ons sociale leven, waardoor het een trilemma wordt.)
DE GOUDEN TIP: Maak dilemma’s niet complexer dan ze zijn. Probeer niet de zee leeg te scheppen door in één enkele oefening antwoorden te zoeken op “trilemma’s” of “tetralemma’s”. Werk aan een oplossing voor een dilemma en gebruik het verzoende resultaat als input voor de derde dimensie van een trilemma.
Pas deze denktechniek toe en u wordt zowel succesvoller als gelukkiger.
Er valt nog veel meer te zeggen over dit boeiende onderwerp. Wilt u meer weten over dilemmadenken, dan zijn er drie mogelijkheden:
-
Koop het boek “Nine Visions of Capitalism” van dr. Fons Trompenaars.
-
Vraag Fons voor een keynote of een lezing.
-
Neem contact met me op als u gecoacht wilt worden.
Joost
PS: Fons vertelde me dat hij een blended certificeringstraject start om coaches en consultants op te leiden in dilemmadenken.