Veel van mijn klanten vinden het moeilijk om bekritiseerd te worden. Ze zien het vaak als een aanval op hun persoonlijkheid, op hen als mens. Ze krijgen het gevoel dat de ander hen pijn doet en schieten als natuurlijke reactie in de verdediging om zichzelf te beschermen.
Ja, kritiek kan als een bedreiging worden gezien. U wordt liever gezien als iemand die geweldige dingen doet en door iedereen wordt bewonderd. Maar in uw onderbewustzijn bent u bang om verstoten te worden uit de organisatie of het team waarmee u werkt. Kritiek wordt ook vaak geassocieerd met het verlies van iets waar we om geven.
Daardoor voelen we ons mentaal niet goed en soms zelfs lichamelijk slecht. En we blijven ons zorgen maken, bijna obsessief. Duurt dat lang, dan kan het ons zelfvertrouwen aantasten.
In werkelijkheid gaat kritiek meestal niet over u als persoon, maar over wat u gedaan hebt. Kritiek kan op twee manieren gegeven worden:
- Positief: dit wordt gezien als feedback en werkt aanmoedigend. Het helpt u om uw werk beter te doen.
- Negatief: het kleineert en ontmoedigt.
Een voorbeeld:
- Negatief: “Ik weet dat u te dom bent om dit te doen.”
- Positief: “Ik ben ervan overtuigd dat u dit kunt, als u wat opleiding krijgt.”
Zie kritiek als iets positiefs. Bent u gestrest of geïrriteerd, dan komt elke feedback echter over als negatieve kritiek, omdat emoties een cruciale rol spelen.
Zolang mensen u bekritiseren, geven ze om u. Het is dus niet bedoeld om u pijn te doen, maar om u te helpen mentaal sterker te worden.
Vergelijk kritiek met het bekijken van een video-opname van uzelf. Dat kan confronterend zijn, omdat u uw eigen “vreemde” gewoonten, tekortkomingen en schaduwkanten ziet, maar het toont u wat er kan of moet veranderen.
Er zijn veel redenen waarom mensen kritiek krijgen, maar de twee belangrijkste categorieën (soms een combinatie) zijn:
- Gedrag en houding
- Fouten maken
Bij gedrag en houding is kritiek vooral gebaseerd op een mening, tenzij wat u doet in strijd is met de wet. Uw gedrag wijkt af van wat verwacht wordt of voldoet niet aan bepaalde normen of omgangsvormen. Dat betekent niet dat u fout zit. Misschien hebt u een heel goede reden om anders te zijn. Wanneer mensen u bekritiseren, is dat soms een vorm van ego-verdediging, omdat ze zich zelf gekleineerd voelen. Dan is het hun probleem, niet het uwe. Wilt u een compromis sluiten?
Met fouten bedoel ik menselijke fouten. De kritiek is dan meer gebaseerd op feiten, omdat ze meetbaar is, vergeleken kan worden met eerdere resultaten, getoetst aan afspraken en normen, enzovoort.
Er zijn talloze redenen waarom mensen fouten maken, maar de 6 belangrijkste zijn:
- Gebrek aan kennis (cognitief), inclusief denken dat u het beter weet en risico’s nemen
- Gebrek aan begrip (dynamisch affectief). Dit omvat affectieve instabiliteit, emotionele traagheid en emotionele differentiatie
- Gebrek aan vaardigheden en competenties (motorisch)
- Geen of weinig aandacht, dus geen focus of concentratie, waardoor u dingen vergeet of verkeerd doet
- Tijdsdruk. Deadlines die het moeilijk maken om het werk goed te doen, te veel op uw bord
- Regels of procedures niet volgen
Kritiek op fouten hangt af van het soort fout en de ernst ervan. Sommige fouten zijn makkelijk recht te zetten en richten geen schade aan. Lost u ze snel op, dan merkt niemand het of liggen uw collega’s er niet wakker van. Andere fouten zijn groot en hebben een grote impact, zoals schade, financieel verlies, reputatieschade, boze klanten of leveranciers, relationele problemen, enzovoort.
Veel mensen vinden het moeilijk om toe te geven dat ze een fout hebben gemaakt, en ze aanvaarden de kritiek niet. Ze geven liever de ander de schuld. Het kan echter heel goed zijn dat hun brein bevooroordeeld is (een cognitieve bias), wat leidt tot een subjectieve beoordeling.
Hoe gaat u om met kritiek?
Er zijn veel krachtige dingen die u kunt doen wanneer u met kritiek geconfronteerd wordt. Enkele suggesties:
- Blijf kalm en reageer niet meteen. Zelfbeheersing is altijd belangrijk. Laat uw gedrag niet door uw emoties bepalen
- Neem de tijd om aandachtig en actief te luisteren. Herformuleer wat u gehoord hebt. Zo toont u dat u oprecht geïnteresseerd bent in wat mensen u vertellen, en begrijpt u wat voor kritiek het is: gebaseerd op een mening of op feiten (of een combinatie)
- Stel scherpe vragen om te achterhalen of er op de achtergrond nog iets anders speelt dat met de kritiek te maken heeft
- Kritiek kan uw zelfvertrouwen aantasten. Maak een lijst van alle goede dingen die u gedaan hebt: acties die anderen waardeerden. Hoe verhoudt ‘slecht’ zich tot ‘goed’?
- Leg met vertrouwen uw kijk op de zaak uit. En twijfelt u, vraag dan iemand anders om een second opinion
Wat kunt u doen om kritiek te voorkomen?
- Maak vooraf duidelijke afspraken over wat er moet gebeuren of hoe men zich moet gedragen
- Leg mijlpalen vast of schrijf procedures uit als leidraad om prestaties en voortgang te controleren en te meten
- Maak een checklist zodat u niets vergeet
- Betrek andere stakeholders bij uw werk. Werk samen of vraag hen om het na te lezen
En onthoud: fouten en mislukkingen zijn prachtige leermomenten!
Wilt u meer weten of wilt u gecoacht worden in het omgaan met kritiek? Neem gerust contact met me op. Er valt nog zoveel meer over te vertellen.
Het maakt u succesvoller en gelukkiger.
Bedankt voor het lezen
Joost Drieman